اعتبار ملی ایران نیازمند گفتوگوی علمی و اجماع نخبگانی است
نخستین نشست تخصصی رویداد «هفتۀ پژوهشی برند ملی ایران» از سوی اندیشکده مطالعات راهبردی برندسازی ملی ایران در دانشگاه تهران برگزار شد.
به گزارش مرکز بررسی های راهبردی روابط فرهنگی، نخستین نشست تخصصی رویداد «هفتۀ پژوهشی برند ملی ایران» 23 آذرماه 1404از سوی اندیشکده مطالعات راهبردی برندسازی ملی ایران در مرکز مطالعات عالی بینالمللی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران برگزار شد.
در این نشست که با حضور جمعی از استادان دانشگاه، پژوهشگران و صاحبنظران حوزه روابط بینالملل و حکمرانی برگزار شد، رضا ملکی رئیس مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، به ایراد سخنرانی پرداخت.
اعتبار ملی ایران نیازمند گفتوگوی علمی و اجماع نخبگانی است ملکی در آغاز سخنان خود توجه به موضوع برند ملی و قدرت نرم را نشاندهنده اهمیت روزافزون این مسئله در شرایط کنونی کشور دانست و با اشاره به مفهوم اعتبار و قدرت ملی اظهار کرد: در سالهای اخیر تلاشهای گستردهای در سطح منطقهای و بینالمللی برای کاهش اعتبار جمهوری اسلامی ایران صورت گرفته است؛ روندی که میتواند زمینهساز اقدامات خصمانه علیه کشور باشد. از این رو، پرداختن علمی و راهبردی به مسئله اعتبار ملی در شرایط کنونی ضرورتی اجتنابناپذیر است.
جانشین رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در امور خطمشیگذاری، پاسخ به دو پرسش بنیادین را پیششرط سیاستگذاری در حوزه برند ملی برشمرد و افزود: نخست آنکه ایران میخواهد با چه تصویر و روایتی در نظام بینالملل معرفی شود؟ و دوم اینکه این تصویر و روایت از چه مسیرها و ابزارهایی باید به جهان منتقل شود؟ به باور وی، دستیابی به پاسخهای معتبر برای این دو پرسش، مستلزم گفتوگو، تبادل نظر و اجماع نخبگانی در فضای علمی است.
وی در پایان، ضمن قدردانی از برگزارکنندگان این نشست، ابراز امیدواری کرد که برگزاری این سلسله نشستهای تخصصی بتواند به تولید دستاوردهای علمی و راهبردی مؤثر در حوزه تصویر و برند ملی ایران منجر شود.
برند ملی ایران در جهان چندقطبی؛ ضرورت بازخوانی جایگاه کشور در نظم جدید جهانی
در ادامه غلامرضا کریمی عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه خوارزمی، به بررسی تحولات نوین نظم جهانی و پیامدهای آن برای جایگاه منطقهای و بینالمللی ایران پرداخت.
وی با قدردانی از مجموعه سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، توجه به موضوع «برند ملی» را اقدامی ضروری، اما کمتر موردتوجه در ادبیات دانشگاهی و اجرایی کشور دانست و تأکید کرد: دستیابی به تصویری منطقی، واقعبینانه و قابلدفاع از ایران، مستلزم شناخت دقیق منطق حاکم بر نظم نوین جهانی و جایگاه بازیگران مختلف در آن است.
این استاد دانشگاه با اشاره به تحولات نظام بینالملل پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی اظهار داشت: پروژه شکلدهی به یک نظم تکقطبی به رهبری ایالات متحده دوام نیاورد و امروز جهان به سمت نظمی پیچیده و چندقطبی در حرکت است؛ نظمی که در آن آمریکا و اروپا، چین و روسیه و همچنین بازیگران جنوب جهانی، هر یک درصدد تثبیت موقعیت و منافع خود هستند.
کریمی با تحلیل سند جدید استراتژی امنیت ملی آمریکا خاطرنشان کرد: برخلاف دورههای پیشین، دیگر خبری از اولویتبخشی به چندجانبهگرایی گسترده یا مداخلات پرهزینه در خاورمیانه نیست و تمرکز اصلی واشنگتن بر مهار چین، مسائل داخلی و حوزه آمریکای لاتین قرار گرفته است. به گفته وی، ایران نیز در این سند، جایگاه محوری سابق را ندارد و تنها بهصورت محدود از نام آن یاد شده است.
وی با انتقاد از کمرنگ بودن گفتوگوها و تحلیلهای دانشگاهی درباره تحولات پس از جنگ دوازدهروزه تصریح کرد: ایران همواره کشوری اثرگذار با موقعیت ژئوپلیتیکی ویژه بوده است، اما در شرایط کنونی بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازتعریف روایت ملی خود بر اساس واقعیتهای منطقهای و بینالمللی است.
به گفته وی، شکلگیری این روایت جدید نیازمند تعامل مؤثر نهادهای حاکمیتی، فعالتر شدن جامعه دانشگاهی و تقویت نقش علم و پژوهش در فرایندهای تصمیمسازی کلان کشور است.
کدام ایران را میخواهیم به جهان معرفی کنیم؟
محمدرضا مجیدی عضو هیئتعلمی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران و سفیر اسبق ایران در یونسکو نیز در ادامه این نشست با اشاره بهضرورت بازنگری در روایت برند ملی ایران اظهار کرد: شکلگیری برند ملی نیازمند تصمیمگیری، شجاعت و پذیرش پیامدهاست؛ امری که در برگزاری این نشست در زمانی کوتاه نیز بهخوبی قابلمشاهده بود.
وی ضمن قدردانی از سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و اندیشکده مطالعات راهبردی برندسازی ملی افزود: برند ملی بیش از آنکه محصول تبلیغات رسمی باشد، حاصل تجربههای زیسته و روایتهایی است که مخاطبان خارجی در مواجهه مستقیم با ایران شکل میدهند.
مجیدی با طرح این پرسش که «کدام ایران را میخواهیم معرفی کنیم؟» خاطرنشان کرد: بدون پاسخ روشن به این پرسش و بدون درک دقیق شرایط زمانی و مکانی، هرگونه تصویرسازی از ایران غیرواقعبینانه و ناکارآمد خواهد بود.
وی با انتقاد از بازتولید روایتهای تضعیفکننده در داخل کشور گفت: بخشی از جنگ روایتها متأسفانه در داخل بازتولید میشود و این مسئله، روحیه ملی را تضعیف میکند؛ درحالیکه ایران امروز بیش از هر چیز به امیدِ واقعبینانه نیاز دارد، نه امیدهای کاذب.
عضو هیئتعلمی دانشگاه تهران با اشاره به تجربه میزبانی ایران از هیئتهای پارلمانی آسیایی در مشهد افزود: تصویر واقعی ایران در تعاملات میدانی و مواجهه مستقیم شکل میگیرد، نه در تحلیلهای صرفاً نظری. بسیاری از مهمانان خارجی بیش از سخنگفتن، مشتاق شنیدن روایت ایران از جایگاه خود در نظم منطقهای و جهانی هستند.
وی همچنین با تفکیک میان «روایت اعلامی» و «روایت واقعی و اعمالی» از جایگاه ایران اظهار کرد: آنچه در اسناد و تعاملات دیپلماتیک منتقل میشود، با تصویری که برخی رسانهها القا میکنند تفاوت اساسی دارد و تبیین این تمایز برای افکار عمومی ضروری است.
مجیدی در بخش دیگری از سخنان خود نقش دانشگاهها، نخبگان و نهادهای غیرحاکمیتی را در این فرایند تعیینکننده دانست و تصریح کرد: بازسازی برند ملی و ترسیم چشمانداز ایران آینده باید فرایندی مردم پایه و ملی باشد، نه صرفاً دولتمحور. دیپلماسی امروز نیازمند تقسیم کار ملی میان دانشگاهها، اندیشکدهها، رسانهها و نخبگان فرهنگی، علمی و اقتصادی است.
این استاد دانشگاه در پایان تأکید کرد: بازسازی برند ملی ایران از درون آغاز میشود و بدون ساماندهی روایت داخلی، کنشگری فعال در عرصه خارجی و اعتماد به ظرفیتهای مردمی، نمیتوان تصویر واقعی و امیدبخش از ایران در سطح بینالمللی ارائه داد.
