ورزش کشتی و نقش آن در تقویت برند ملی ایران؛ میراث فرهنگی و ظرفیتهای بینالمللی
کارشناس گروه ورزش، گردشگری و میراث فرهنگی مرکز پژوهشهای مجلس به تحلیل نقش ورزش کشتی در تقویت برند ملی ایران پرداخته است.
به گزارش مرکز بررسی های راهبردی روابط فرهنگی، گروه افکارسنجی و ویژند ملی مرکز بررسیهای راهبردی روابط فرهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، نخستین شماره ماهنامۀ تخصصی ـ تحلیلی «ویژند ملی» را در شهریورماه 1404 منتشر کرد.
در نخستین شماره از ویژند ملی، محمد عباسی، کارشناس گروه ورزش، گردشگری و میراث فرهنگی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، یادداشتی با عنوان «ورزش کشتی و نقش آن در تقویت برند ملی ایران؛ میراث فرهنگی و ظرفیتهای بینالمللی» به رشته تحریر درآورده است.
این یادداشت را در ادامه می خوانید.
خلاصه سیاستی
ورزش کشتی در صحنۀ بینالمللی بهعنوان یکی از اصلیترین حوزههای رقابت ایران، توانسته است دستاوردهایی ماندگار در عرصۀ قهرمانی کسب کند که هم به نمایش توانمندی کشور و هم به ارتقای تصویر ایران کمک میکند. موفقیتهای اخیر تیم ملی کشتی آزاد و فرنگی در مسابقات جهانی کرواسی و درخشش ورزشکاران ایرانی در المپیک پاریس، این ظرفیت را تقویت کرده است.
در این میان، پیامهای تبریک و ارزیابیهای مقام معظم رهبری (مدّ ظلّه العالی)، نقش تعیینکنندهای در تعمیق پیوند میان حکمرانی سیاسی و دیپلماسی ورزشی و تقویت روایتهای قدرتمند از کشور دارند. این یادداشت با رویکردی راهبردی به تحلیل کارکرد ورزش کشتی در برندسازی ملی ایران، پیوند آن با حکمرانی سیاسی و دیپلماسی ورزشی میپردازد و بهدنبال پاسخ به این پرسش کلیدی است که کشتی ایران چگونه میتواند به ابزاری مؤثر برای برندسازی ملی و تغییر تصویر ایران در افکار عمومی جهان تبدیل شود؟
مقدمه و بیان مسئله
ورزش کشتی در ایران، برخلاف بسیاری از رشتههای دیگر، ریشهای عمیق در تاریخ، فرهنگ و باورهای آیینی دارد. پیوند کشتی با آیینهای زورخانهای و میراث پهلوانی ایران، آن را از یک رقابت سادۀ ورزشی فراتر برده و تبدیل به نماد اخلاق و معنویت ایرانیان کرده است. کشتی ایران بهواسطه پیوند آن با سنتهای پهلوانی و آیینهای زورخانهای، حامل ارزشهایی چون احترام به حریف، فروتنی در پیروزی، و تلاش و انسجام اجتماعی است که هر کدام بهنوعی بازتابدهندۀ هویت فرهنگی ملت ایران هستند. این ورزش، نه تنها در عرصههای قهرمانی و رقابت، بلکه در روایت فرهنگی و هویتسازی ملی نیز نقش تعیینکننده دارد و میتواند بهعنوان یکی از مؤلفههای برندسازی ملی عمل نموده و از طریق پیامهای روایتگریِ مردمی، پوشش رسانهای گسترده، و بازنمایی داستانهای شخصیتهای ورزشی، ترکیبی از قدرت فنی، انسجام اجتماعی و ارزشهای فرهنگی ایران را به جهان عرضه کند.
برای تبدیل این دستاوردها به ابزاری قدرتمند برای برندسازی ملی و تقویت دیپلماسی عمومی، تنها پیروزی ورزشی کافی نیست، بلکه نیازمند یک همگرایی عمیق میان راهبردهای رسانهای، دیپلماسی فرهنگی و حکمرانی سیاسی است.
نقش دیپلماسی ورزشی در برندسازی ملی ایران، با توجه به تنوع مخاطبان جهانی کشتی، از شرق تا غرب، فرصتهای متعددی را فراهم میکند. در این چارچوب، سه دسته کشورِ هدف قابل توجهاند: قدرتهای جهانی (مانند آمریکا و روسیه)، کشورهای اروپایی با سابقۀ میزبانی و حضور در رویدادهای بزرگ کشتی (فرانسه، آلمان، کرواسی)، و کشورهای منطقه و آسیایی که در کشتی فعالاند (آذربایجان، ترکیه، ازبکستان، بحرین، ژاپن، چین، کره جنوبی و کره شمالی).
در سالهای اخیر، موفقیتهای پیدرپی کشتیگیران ایرانی در مسابقات جهانی و المپیک، حامل پیامهایی بودهاند که تصویر توانمندی، اقتدار و انسجام ایران را به مخاطبان جهانی مخابره کردهاند. علاوه بر این، احترام کشتیگیران ایرانی به پرچم جمهوری اسلامی ایران پس از کسب مدالها، پیامی قدرتمند از وفاداری ملی و سربلندی را به افکار عمومی جهان منتقل کرده است. اگرچه در دورههای اخیر، روایتهای عمومی و بیانیههای رسمی فدراسیونها (بهویژه در رویدادهای ورزشی مهم)، همواره بهعنوان نمادی از حمایت از ورزش و دیپلماسی ورزشی کشورمان تلقی شده است، اما پیامهای تبریک مقام معظم رهبری (مدّ ظلّه العالی) به مناسبت قهرمانی تیمهای کشتی آزاد و فرنگی ایران، بهعنوان یکی از ستونهای حکمرانی ورزشی، فرهنگی و دیپلماسی عمومی عمل کرده و در صورتی که بهطور هماهنگ با سیاستهای فرهنگی و رسانهای رسمی کشور ترجمه و بهعنوان بخشی از دیپلماسی ورزشی و در راستای تحقق راهبرد جامع روایتپردازی ملی در نظر گرفته شود، قابلیت تبدیل یک ورزش قهرمانی را به یک ابزار معتبر و پایدار در برندسازی ملی تقویت میکند.
مکانیسم اثرگذاری کشتی بر تصویر جهانی ایران
موفقیتهای بینالمللی کشتی ایران از چهار طریق بر تصویر جهانی کشور تأثیرگذار هستند:
نمایش توانمندی فنی و اقتدار ملی: عملکرد موفق تیمهای ایرانی در رقابتهای جهانی، نشاندهندۀ انسجام، توانمندی فنی و انضباط جمعی کشور است که اعتماد به ظرفیتهای ملی را افزایش میدهد.
تقویت جذابیت فرهنگی ایران: پیوند کشتی با آیینهای پهلوانی، ایران را بهعنوان ملتی با میراث اخلاقی و فرهنگی غنی معرفی میکند. این جذابیت نمادین میتواند مخاطبان را به شناخت بیشتر از ایران ترغیب کند.
گسترۀ مخاطبان جهانی کشتی: کشتی در کشورهای مختلف جهان، از قدرتهای سنتی چون آمریکا و روسیه گرفته تا کشورهای اروپایی و آسیایی، محبوبیت دارد. از این رو، موفقیتهای ایران بهطور گسترده در رسانههای این کشورها پوشش داده شده و پیام کشتی ایران به طیف وسیعی از مردم جهان منتقل شده است.
خلق روایت ملی: داستانهای تلاش، ایستادگی و موفقیتهای قهرمانان ایرانی، پیوندی عاطفی با مخاطبان بینالمللی برقرار میکند. این روایتها تأثیرگذاری عمیقی بر افکار عمومی دنیا دارند و توجه جهانی را به جنبههای انسانی و فرهنگی ایران جلب میکنند.
نتیجهگیری و توصیههای سیاستی
کشتی ایران با پشتوانه فرهنگی عمیق و موفقیتهای بینالمللی، میتواند به یکی از مؤلفههای کلیدی حکمرانی ورزشی و برندسازی ملی تبدیل شود. دراین راستا، پیامهای رهبر انقلاب بهعنوان یک عامل مشروعیتبخش و جهتدهندۀ فرهنگی، باید بهعنوان بخشی از راهبرد کلان برندسازی ملی قرار گیرند و ضروری است که ارکان تصمیمگیری و رسانهای رسمی کشور با آن همسو شوند تا خروجی سیاستی واحد و قدرتمند در برابر مخاطبان جهانی ایجاد شود. برای تحقق این هدف، ضروری است که سیاستگذاران و مدیران ارشد برنامههای جامع و هماهنگی در این حوزه اجرا کنند که از جملۀ آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1ـ طراحی پیام فرهنگی یکپارچه که بر توانمندی ورزشی، هویت فرهنگی و ارزشهای پهلوانی ایران تأکید کند و در همۀ رسانههای داخلی و خارجی محتوای تولیدی ایران بازتاب داشته باشد.
2ـ سازوکارهای ایجاد هماهنگی دائمی بین دستگاههای اصلی سیاستگذاری ورزشی، فرهنگی و دیپلماسی عمومی برای پیادهسازی دیپلماسی ورزشی مبتنی بر رویکردهای حکمرانی ضروری است.
3ـ مهارتهای رسانهای و روایتگری به قهرمانان ملی کشتی، بهمنظور تبدیل آنان به سفیران مؤثر برند ملی ایران آموزش داده شود.
4ـ به منظور بهرهگیری از ظرفیت کشتی در گردشگری فرهنگی و معرفی آیینهای زورخانهای و سنتهای پهلوانی ایران به مخاطبان خارجی، برنامهریزی هدفمند و مؤثر انجام شود.
5ـ روابط پایدار با فدراسیونهای جهانی کشتی با هدف انعقاد تفاهمنامههای تبادل مربی و ورزشکار تقویت شود.
6ـ محتوای چندزبانه در رسانههای جهانی برای بازنمایی پیامهای مثبت ایران به مخاطبان خارجی تولید و منتشر شود.
7ـ نظام سنجش اثربخشی دیپلماسی ورزشی در کشورهای هدف و ارزیابی تغییر نگرشها دربارۀ ایران طراحی و عملیاتی شود.
