به گزارش مرکز بررسی های راهبردی روابط فرهنگی، گروه افکارسنجی و ویژند ملی مرکز بررسیهای راهبردی روابط فرهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، نخستین شماره ماهنامۀ تخصصی ـ تحلیلی «ویژند ملی» را در شهریورماه 1404 منتشر کرد.

دکتر بهمن معظمی گودرزی، کارشناس گروه افکارسنجی و ویژند ملی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در نخستین شماره از این ویژند ملی، یادداشتی را با عنوان «تصویر برند ملی ایران در سریلانکا: تحلیل فرصت‌ها و چالش‌های پیش‌روی دیپلماسی فرهنگی» به رشته تحریر درآورده است.

این یادداشت را در ادامه از نظر می گذرانید. 

خلاصه سیاستی

 سریلانکا، جزیره‌ای است واقع در اقیانوس هند، با تاریخچه‌ای که با مستعمره شدن تحت پرتغال، هلند و انگلیس گره خورده است. این کشور در ۴ فوریه ۱۹۴۸ استقلال یافت و از آن زمان، با نام رسمی «جمهوری دموکراتیک سوسیالیستی سریلانکا» شناخته شده است. سریلانکا با جمعیتی در حدود ۲۲ میلیون نفر و تنوع قابل توجه مذهبی و قومیتی، نقطۀ تقاطع زبان‌ها، فرهنگ‌ها و باورهای مذهبی متفاوت است.

به دلیل موقعیت ژئوپلیتیک و ارتباط تاریخی این کشور با ایران، ظرفیت‌های زیادی برای تقویت تصویر ایران در افکار عمومی سریلانکا وجود دارد که می‌تواند در راستای راهبردهای برندسازی ملی ایران مورد بهره‌برداری قرار گیرد. در این یادداشت، با بررسی ابعاد تاریخی، فرهنگی، مذهبی و سیاسی و تحلیل رفتار مردم سریلانکا نسبت به ایران، راهکارهایی برای تقویت تصویر ایران در این کشور ارائه خواهد شد.

پیشینه تاریخی مشترک ایران و سریلانکا

روابط تاریخی ایران و سریلانکا به قرون گذشته بازمی‌گردد. یکی از جنبه‌های مهم این ارتباط، پیوندهای قومیتی است. مردم سریلانکا خود را از اقوام آریایی می‌دانند و ارتباط نژادی و تاریخی خود را با ایرانیان برجسته می‌کنند. این افتخار به‌ویژه در میان اکثریت قوم سینهالی مشهود است. از منظر زبان‌شناسی نیز ریشه‌های مشترک بین زبان فارسی و زبان‌های سینهالی و تامیلی، گویای تبادلات فرهنگی بین این دو ملت است. در آثار «ابن بطوطه» آمده است: «هنگامی که من به سریلانکا رفتم، نه من زبان سریلانکایی بلد بودم و نه شاه سریلانکا زبان عربی بلد بود، اما هردوی ما زبان فارسی را می‌دانستیم». این مطلب، علاوه بر نشانۀ نفوذ زبان فارسی و فرهنگ ایرانی، دلالتی بر قدمت روابط فرهنگی، بازرگانی و حتی سیاسی ایران و سریلانکا می‌باشد.

همچنین وجود آثار تاریخی همچون «کتیبه سه‌زبانه فارسی، چینی و تامیلی» مربوط به سال ۱۴۰۹ میلادی در شهر «گال» و حضور مسیحیان ایرانی در شهر باستانی «آنورادهاپورا»، نشان‌دهندۀ تبادلات فرهنگی و مذهبی میان ایران و سریلانکاست. این ارتباطات تاریخی و فرهنگی، فرصت مناسبی برای ایران فراهم می‌کند تا از طریق معرفی تاریخ مشترک، فرهنگ و تمدن غنی پارسی، تصویر مثبتی از خود در سریلانکا ایجاد کرده و آن را تقویت کند.

پیوندهای مذهبی، سیاسی و دیپلماتیک

سریلانکا و ایران بیش از ۷۰ درصد مردم سریلانکا بودایی و اغلب از قوم سینهالی هستند. ارتباط بودا با شاهان هخامنشی در تاریخ و کتاب‌های منتشر شده، موجب ایجاد یک پل ارتباطی مذهبی - تاریخی میان ایران و مردم سریلانکا شده است. از منظر دیپلماتیک، سریلانکا به‌دلیل عضویت در جنبش عدم تعهد و دیدگاه‌های مشترک با ایران در حمایت از مردم فلسطین، نزدیکی زیادی به گفتمان جمهوری اسلامی ایران دارد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مردم و نخبگان سریلانکایی، جمهوری اسلامی ایران را نقطۀ عطفی برای دین‌باوران و مستضعفان جهان دانسته‌اند؛ به‌ویژه اینکه حضور رئیس‌جمهور وقت ایران (محمود احمدی‌نژاد) و همکاری در ساخت پروژۀ «سد اومااویا» و همچنین سفر رئیس‌جمهور شهید آیت‌الله رئیسی برای افتتاح این پروژه، به تقویت تصویر ایران در میان مردم سریلانکا کمک کرده است.

علاوه بر این، توجه مردم سریلانکا (به‌ویژه مسلمانان این کشور)، به اندیشه‌های امام خمینی (ره) دربارۀ استکبارستیزی، وحدت مسلمانان و حمایت از مستضعفان، ایران را به‌عنوان کشوری پیشرو در مقابله با ظلم و فساد جهانی در افکار عمومی این کشور مطرح کرده است. افزون بر این، اقدامات انسان‌دوستانه ایران در دو حادثۀ مهم یعنی؛ سونامی سال ۲۰۰۴ و کمک به بازسازی خانه‌ها برای مسلمانان و غیرمسلمانان و همچنین نقش ایران در خاتمه دادن به جنگ‌های داخلی سریلانکا، موجب تقویت نگاه مثبت مردم سریلانکا (به‌ویژه پیروان مذاهب مختلف) به جمهوری اسلامی ایران شده است که می‌تواند به‌عنوان سرمایه‌ای نمادین برای تقویت تصویر ایران در میان مردم این کشور استفاده شوند.

چالش‌ها و فرصت‌ها

اگرچه تصویر عمومی ایران در سریلانکا مثبت و احترام‌آمیز است، اما چالش‌هایی هم در این خصوص وجود دارد. در دوره‌های اخیر، رسانه‌های غربی و فضای مجازی تلاش کرده‌اند با تقویت موج ایران‌هراسی و ایجاد نگرش‌های منفی نسبت به ایران، مانع از ارتباطات مؤثر و تقویت بیش از پیش تصویر ایران در افکار عمومی کشور سریلانکا شوند.

این جریان‌های تبلیغاتی ممکن است در میان نسل جوان و بخشی از جامعۀ شهری این کشور -‌که بیش از گذشته در معرض رسانه‌های غربی هستند-، اثرگذار باشد. افزون بر این، بمب‌گذاری‌های روز عید پاک سال ۲۰۱۹ در چند هتل و کلیسا از سوی گروه افراطی «التوحید» -اگرچه هنوز عاملان این اقدام شناسایی و معرفی نشده‌اند-موجب حملات به مسلمانان سریلانکا و ایجاد موجی از اسلام‌هراسی در این کشور شد. هرچند افکار عمومی سریلانکا، ایران را از افراطی‌گری جدا می‌داند، ولی تأکید بیشتر بر تصویر اعتدال و انسان‌دوستی ایران می‌تواند در مقابله با این جریان‌های معارض مؤثر باشد.

راهکارها برای تقویت تصویر ایران در سریلانکا

برای تقویت تصویر ایران در سریلانکا، پیشنهادهای زیر قابل اجراست:

1ـ برگزاری هفته‌های فرهنگی مشترک: معرفی تاریخ، موسیقی، غذا و هنر ایران در سریلانکا می‌تواند پیوندهای فرهنگی میان دو ملت را تقویت کند و تصویر مثبت ایران را عمیق‌تر سازد.

2ـ گسترش دیپلماسی مذهبی و گفتگوهای اسلام و بودیسم: بهره‌گیری از اشتراکات تاریخی و مذهبی، به‌ویژه ارتباط آیین بودایی با پیشینۀ تمدنی و باستانی ایران، می‌تواند پایه‌ای برای تقویت ارتباط میان ایران و سریلانکا باشد.

3ـ اقدامات بشردوستانه: تقویت فعالیت‌های بشردوستانه ایران در سریلانکا (به‌ویژه در حوزه بازسازی مناطق آسیب‌دیده و همکاری‌های زیست‌محیطی)، می‌تواند اعتماد عمومی را نسبت به ایران افزایش دهد.

4ـ استفاده از رسانه‌های محلی: تولید محتواهای مثبت دربارۀ ایران و انتشار آنها در رسانه‌های سریلانکایی، می‌تواند با مقابله با تبلیغات منفی غربی، تصویر ایران را در ذهن مردم سریلانکا بازسازی کند.

5ـ گسترش تعاملات علمی و دانشگاهی: ظرفیت کم پذیرش دانشجو در دانشگاه‌های سریلانکا از یکسو و کیفیت بالای آموزشی و هزینۀ پایین زندگی در ایران به نسبت سایر کشورهای پذیرندۀ دانشجویان سریلانکایی، فرصت مناسبی برای جذب دانشجویان این کشور برای ادامه تحصیل در ایران است. ارائه بورس‌های تحصیلی به دانشجویان و همکاری‌های پژوهشی با دانشگاه‌های معتبر این کشور می‌تواند نخبگان را به تاریخ و تمدن ایران نزدیک کند.

6ـ ارتقای گردشگری بین دو کشور: معرفی ایران به‌عنوان مقصدی گردشگری برای مردم سریلانکا (به‌ویژه به واسطۀ آثار تاریخی و فرهنگی مشترک)، می‌تواند تأثیر قابل توجهی در تغییر نگرش مردم سریلانکا داشته باشد.

7- فیلم و سینما: مردم و نخبگان سریلانکا علاقۀ زیادی به فیلم و سینمای ایران (به‌ویژه فیلم‌های معناگرای ایران) دارند. برگزاری هفته‌های فیلم و ورود فیلم و سریال‌های ایرانی در شبکه‌های تلویزیونی و شبکه‌های خانگی می‌تواند بیش از پیش موجب گسترش روابط فرهنگی و تقویت تصویر مثبت مردم این کشور از ایران باشد.

نتیجه‌گیری

تصویر ایران در سریلانکا، با وجود چالش‌های محدود، عمدتاً مثبت و احترام‌آمیز است. استفاده از اشتراکات تاریخی، مذهبی و فرهنگی، در کنار بهره‌گیری از دیپلماسی فرهنگی و اقدامات بشردوستانه، می‌تواند تصویر ایران را در ذهن مردم سریلانکا تقویت کند. همچنین راهکارهایی نظیر تعاملات علمی، معرفی اندیشه‌های انقلاب اسلامی و گسترش گردشگری، به‌عنوان بخشی از راهبردهای کلان برندسازی ملی، باید در دستور کار قرار گیرد. این امر نه تنها به تقویت روابط دوجانبه بین ایران و سریلانکا کمک می‌کند، بلکه در فرآیند برندسازی ملی ایران، الگویی موفق برای تعاملات بین‌المللی با کشورهای دارای اشتراکات فرهنگی و تاریخی فراهم خواهد آورد.