تأثیر عضویت ایران در بریکس بر ارتقای برند ملی: فرصتها و الزامات راهبردی
کارشناس گروه افکارسنجی و ویژند ملی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی به بررسی فرصت ها و الزامات راهبردی تأثیر عضویت ایران در بریکس بر ارتقای برند ملی پرداخته است.
به گزارش مرکز بررسی های راهبردی روابط فرهنگی، گروه افکارسنجی و ویژند ملی مرکز بررسیهای راهبردی روابط فرهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، نخستین شماره ماهنامۀ تخصصی ـ تحلیلی «ویژند ملی» را منتشر کرد.
دکتر لیلا مروتی، کارشناس گروه افکارسنجی و ویژند ملی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در یادداشتی به «تاثیر عضویت ایران در بریکس بر ارتقای برند ملی» پرداخته است.
این یادداشت را در ادامه می خوانید.
خلاصۀ سیاستی
عضویت جمهوری اسلامی ایران در بریکس را میتوان نقطۀ عطفی در روند تغییرات نظم نوین جهانی و تقویت جایگاه کشور در عرصههای فراملی دانست. این عضویت، علاوه بر پیامدهای سیاسی و اقتصادی، دارای ابعاد فرهنگی و تمدنی است که مستقیماً بر تصویر و ادراک جهانی از «برند ملی ایران» اثرگذار است.
حضور رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در نشست رهبران دینی کشورهای مسلمان عضو بریکس و ششمین کنفرانس بینالمللی جاده ابریشم معنوی، فرصتی راهبردی برای نمایش ظرفیتهای معنوی و تمدنی ایران و تقویت دیپلماسی عمومی کشور فراهم ساخت. این گزارش تحلیلی به بررسی ابعاد مختلف تأثیر عضویت ایران در بریکس بر برند ملی میپردازد.
تمرکز اصلی بر این است که چگونه دیپلماسی فرهنگی و دینی میتواند مکمل دیپلماسی سیاسی و اقتصادی در ارتقای تصویر جهانی ایران باشد. یافتهها نشان میدهد که بهرهگیری از ظرفیتهای شبکهای بریکس در حوزه تعاملات فرهنگی و معنوی، ضمن تقویت روایت ایران بهعنوان یک قدرت تمدنی مستقل و مسئول در نظام بینالملل، زمینهساز بهبود ادراک جهانی از برند ملی ایران خواهد بود. در نهایت، ضمن تأکید بر اهمیت هماهنگی نهادهای فرهنگی و دیپلماتیک، تجویزهای راهبردی برای ارتقای برند ملی در پرتو این عضویت ارائه شده است. مقدمه عضویت ایران در سازمان بینالمللی بریکس، علاوه بر بازتعریف موقعیت اقتصادی و سیاسی کشور در عرصۀ جهانی، فرصتهای ویژهای برای ارتقای برند ملی ایران ایجاد کرده است. برند ملی نه تنها بازتاب قدرت اقتصادی و سیاسی یک کشور است، بلکه بهعنوان شاخصی از هویت فرهنگی، ارزشهای اخلاقی و قابلیتهای تمدنی نیز تلقی میشود.
ایران با سابقۀ تمدنی چند هزار ساله و هویت فرهنگی غنی، میتواند از ظرفیتهای این عضویت برای تقویت تصویر خود در نظام بینالملل بهره گیرد. اهمیت عضویت ایران در بریکس، علاوه بر پیامدهای اقتصادی؛ همچون دسترسی به بازارهای نوظهور و تقویت همکاریهای تجاری، در حوزۀ فرهنگی نیز خود را نشان میدهد.
این عضویت، بستر تازهای برای تعاملات میانفرهنگی، تبادل علمی و هنری و ارائه روایتهای جدید از هویت ملی ایران در سطح جهانی فراهم میسازد. تجربۀ کشورهای عضو بریکس نشان میدهد که پیوند میان تعاملات اقتصادی و فرهنگی میتواند به تقویت برند ملی منجر شود؛ زیرا برند ملی تنها بازتاب قدرت سخت نیست، بلکه درکی ترکیبی از ظرفیتهای تمدنی، اخلاقی و فرهنگی کشورهاست.
در این چارچوب، حضور فعال ایران در بریکس میتواند بهعنوان یک فرصت راهبردی برای ارتقای تصویر جهانی ایران و تثبیت جایگاه آن بهعنوان یک قدرت تمدنی مستقل مورد توجه قرار گیرد.
سفر حجتالاسلام والمسلمین محمدمهدی ایمانیپور، رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، به برزیل برای حضور در «دومین نشست رهبران دینی کشورهای مسلمان عضو بریکس» و «ششمین کنفرانس بینالمللی جاده ابریشم معنوی» نمونهای عملی از بهرهگیری از دیپلماسی فرهنگی و دینی برای ارتقای برند ملی ایران است.
این سفر بهعنوان یک اقدام راهبردی، ضمن تقویت شبکههای میانفرهنگی، زمینهساز نمایش ظرفیتهای معنوی و تمدنی ایران و تبیین سیاستهای فرهنگی و دیپلماسی عمومی کشور در سطح بینالمللی شد. این گزارش با طرح این سؤال که «چگونه عضویت ایران در بریکس و بهرهگیری از فرصتهای این شبکه، میتواند به ارتقای تصویر جهانی کشور و تقویت برند ملی کمک کند؟»، به بررسی رویکردهای دیپلماسی فرهنگی و دینی، تعامل با جوامع محلی و رهبران مذهبی و مشارکت در نشستهای بینالمللی، با محوریت برنامههای سفر رییس سازمان پرداخته است.
تحلیل فرصتها و دستاوردهای دیپلماسی فرهنگی و دینی ایران در چارچوب عضویت در بریکس
عضویت جمهوری اسلامی ایران در بریکس، علاوه بر مزیتهای اقتصادی و سیاسی، فرصتی منحصر به فرد برای تقویت دیپلماسی فرهنگی و دینی و ارتقای برند ملی کشور فراهم آورده است. حضور حجتالاسلام والمسلمین محمدمهدی ایمانیپور، رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، در دومین نشست رهبران دینی کشورهای مسلمان عضو بریکس و ششمین کنفرانس بینالمللی جاده ابریشم معنوی در برزیل، نمونهای عملی از استفاده راهبردی از ظرفیتهای این عضویت بود.
در این سفر، رئیس سازمان، با ارائه دیدگاههای جمهوری اسلامی ایران در زمینۀ نقش ارزشهای اخلاقی و معنوی در تحکیم صلح، تقویت گفتوگوهای بینادیانی و توسعه همکاریهای چندجانبه، تصویری مثبت و قابل اعتماد از ایران در عرصۀ جهانی ارائه کرد.
بریکس بهعنوان یک بلوک نوظهور اقتصادی و سیاسی، نهتنها ابزارهای مالی و تجاری متنوعی برای کشورهای عضو فراهم کرده، بلکه بستر ویژهای برای تبادل فرهنگی و ارتقای تصویر ملی کشورها نیز ایجاد میکند. تجربۀ کشورهایی چون چین و هند نشان داده که بهرهگیری همزمان از دیپلماسی اقتصادی و فرهنگی در چارچوب بریکس، نقش مؤثری در تقویت برند ملی آنها داشته است.
ایران نیز میتواند با تکیه بر ظرفیتهای بالقوه و بالفعل این سازمان؛ از جمله بانک توسعه بریکس، پروژههای مشترک علمی و فرهنگی و شبکۀ تجاری اعضا، زمینهای برای معرفی خود بهعنوان یک قدرت تمدنی مسئول و شریک قابل اعتماد فراهم آورد. سفر رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی به برزیل نمونهای از آغاز این مسیر است که میتواند با پشتوانه ساختارها و ابزارهای بریکس به سطحی راهبردیتر ارتقا یابد.
تأکید حجتالاسلام والمسلمین ایمانیپور بر اهمیت مبانی مشترک تمدنها و نقش ارزشهای اخلاقی و معنوی در ایجاد صلح پایدار و همگرایی ملتها و نیز تأکید بر ضرورت حفظ و تقویت ساختار سالم خانواده و ارزشهای انسانی در کنار مطرحکردن بهرهگیری از ظرفیت هوش مصنوعی بر اساس اصول اخلاقی، توسعۀ همکاریهای علمی و مذهبی و مقابله با نفرتپراکنی و افراطگرایی، در جریان نشست رهبران دینی کشورهای مسلمان عضو بریکس، رویکرد چندجانبۀ ایران در عرصۀ بینالملل را نشان داد و دیدارهای ایشان با شخصیتهای دینی و فرهنگی برزیل و روسیه، از جمله مفتی اعظم روسیه و کاردینال برزیلیا، اهمیت گفتوگوهای بینادیانی در دیپلماسی فرهنگی ایران را برجسته ساخت.
این اقدامات در کنار حمایت از مردم مظلوم غزه و تأکید بر همدلی با رنجهای آنها، توسعۀ گفتوگوهای بین ادیانی و بین فرهنگی و کاشت نهال دوستی و همبستگی میان پیروان ادیان، بهعنوان اقدامات ملموس برای ارتقای برند ملی ایران و نمایش قدرت اخلاقی و مسئولیتپذیری کشور در سطح بینالملل قابل تحلیل است.
علاوه براین، دیدار با جامعه ایرانیان و فارسیزبانان مقیم برزیل، تمرکز بر آموزش و ترویج زبان فارسی، معرفی دستاوردهای علمی و تمدنی ایران، تقویت پیوندهای دیاسپورای ایرانی با میهن و ایجاد فرصت برای گفتوگوی فرهنگی با جامعۀ میزبان، تأکید بر ضرورت ایجاد گفتمان جهانی جدید برآمده از جنوب و شرق و برجسته ساختن نقش ایران در تولید محتوا و همکاریهای فرهنگی و دینی در شکلدهی نظم نوین چندقطبی (که در جریان سفر رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی به کشور برزیل صورت گرفت)، ضمن مقابله با روایتهای غربمحور، فرصتهای بینظیری برای ارتقای هویت فرهنگی و بهبود ادراک جهانی از قدرت تمدنی مستقل ایران ایجاد و زمینه را برای بهرهگیری از ظرفیت شبکهای بریکس در ارتقای برند ملی کشور فراهم کرد.
نتیجهگیری
سفر رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی به برزیل و مشارکت فعال در نشستهای بینالمللی نشان داد که عضویت ایران در بریکس، یک فرصت راهبردی برای ارتقای برند ملی و تقویت دیپلماسی فرهنگی و دینی فراهم کرده است. حضور در این رویدادها، تعامل مستقیم با رهبران مذهبی و فرهنگی، و تأکید بر ارزشهای اخلاقی و تمدنی، تصویر ایران را بهعنوان کشوری مستقل، مسئول و دارای هویت تمدنی تقویت کرد.
این سفر، بازتاب رسانهای قابل توجهی در داخل و خارج کشور داشت. خبرگزاری جمهوری اسلامی این رویداد را با تأکید بر «جاده ابریشم بهعنوان نماد همزیستی ادیان» پوشش داد و رسانههای داخلی دیگر نیز بر پیامهای صلح، همبستگی با مردم غزه و ضرورت تقویت ارزشهای معنوی تأکید کردند. در سطح بینالمللی، رسانههای مرتبط با بریکس این نشست را بخشی از گسترش نقش فرهنگی و ادبی بریکس معرفی کردند و تحلیلگران غربی، آن را در بستر تلاشهای ایران برای ایفای نقش فعالتر در نظم چندقطبی مورد ارزیابی قرار دادند.
این بازتابها نشان میدهد که دیپلماسی فرهنگی ایران در قالب بریکس توانسته علاوه بر جلب توجه افکار عمومی داخلی، تصویری مثبت از ایران بهعنوان بازیگری تمدنی و فرهنگمحور در سطح جهانی ترسیم کند. در پرتو این تحلیلها، میتوان پیشنهادهای راهبردی زیر را برای استفاده مؤثرتر از فرصتهای عضویت در بریکس ارائه کرد:
1ـ هماهنگی میان نهادهای فرهنگی و دیپلماتیک برای ارائه پیام یکپارچه ایران در سطح بینالملل.
2ـ گسترش حضور در کنفرانسها و نشستهای بینالمللی برای نمایش ظرفیتهای فرهنگی و تمدنی کشور.
3ـ استفاده از جامعۀ ایرانیان مقیم کشورهای بریکس بهعنوان سفیران فرهنگی و ترویج زبان و تمدن ایرانی ـ اسلامی.
4ـ ترویج ارزشهای اخلاقی و تمدنی مشترک در گفتوگوهای بینادیانی و فرهنگی بهعنوان وجه تمایز ایران در نظام بینالملل.
5ـ تمرکز بر نتایج ملموس و عملی از تعاملات فرهنگی و دینی برای بهبود ادراک جهانی از ایران.
اجرای این رویکردهای راهبردی، ضمن بهرهگیری هماهنگ از ظرفیتهای فرهنگی، دینی و تمدنی ایران، میتواند نقش کشور را در معماری نظم نوین چندقطبی مستحکم سازد، دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران را تقویت کند و تصویر جهانی ایران را بهعنوان یک قدرت مستقل، مسئول و پیشرو در عرصههای فرهنگی و تمدنی ارتقا دهد؛ به بیان دیگر، تلفیق دیپلماسی سیاسی با اقدامات فرهنگی و معنوی، زمینهساز تثبیت جایگاه ایران در صحنۀ بینالمللی و ارتقای برند ملی آن در ذهن مخاطبان جهانی خواهد بود.
